Είναι απολύτως αναγκαία η ανάπτυξη των δημοσίων μέσων μεταφοράς. Η Μαδρίτη, με πληθυσμό αντίστοιχο της Αθήνας, έχει 12 γραμμές μετρό.
Κάθε φορά που ταξιδεύω με τους φοιτητές μου σε πόλεις του εξωτερικού, γίνομαι αποδέκτης της ίδιας ακριβώς παρατήρησης που διατυπώνεται με ανοιχτό το στόμα: «Δείτε, κύριε Γιακουμακάτε, δεν έχουν εδώ γκράφιτι!». Τους κάνει τεράστια εντύπωση η απουσία του κατεξοχήν συμβόλου του δικού μας αστικού πολιτισμού, τόσο που έχω πλέον την πεποίθηση ότι τα εκπαιδευτικά ταξίδια δεν χρησιμεύουν για να βλέπουμε αξιόλογα κτίρια ή μουσεία, αλλά ως ένα είδος «αγωγής του πολίτου»: μήπως και αντιληφθούμε ότι η πραγματικότητα των πόλεων, παντού στον κόσμο, πολύ απέχει από τη θλιβερή κανονικότητα των δικών μας.
Τα τελευταία χρόνια έχουν ειπωθεί σχεδόν τα πάντα για την Αθήνα (που δεν είναι η περιοχή πέριξ της πλατείας Συντάγματος): τεράστια πυκνότητα οικοδομών σε σχέση με το δίκτυο των δρόμων, ψηλά κτίρια, σκληρές επιφάνειες (άσφαλτος) που δεν απορροφούν το νερό και παράγουν υψηλές θερμοκρασίες. Και επίσης έλλειψη χώρων για δημόσια χρήση: πριν από λίγο καιρό αποκαθηλώθηκε η κατασκευή στο Ζάππειο που προοριζόταν για θερινές εκδηλώσεις εξαιτίας των διαμαρτυριών για την κατάληψη κεντρικού δημόσιου χώρου. Και αλλού, όμως, στήνονται προσωρινές κατασκευές για θερινές εκδηλώσεις: Πριν από λίγα χρόνια παρακολούθησα συναυλία του Κάρλος Σαντάνα με 8.000 θεατές στην υστερομεσαιωνική κεντρική πλατεία της Πιστόια, πόλη της ενδοχώρας της Τοσκάνης. Και σε άλλες διάσημες ιστορικές πλατείες γίνονται σπουδαίες εκδηλώσεις: στην πλατεία της Σάντα Κρότσε στη Φλωρεντία, στην πιάτσα ντελ Κάμπο στη Σιένα, στην πιάτσα ντελ Πόπολο στη Ρώμη, στο Σπολέτο με το ομώνυμο φεστιβάλ, αλλά και στο Χάιντ Παρκ στο Λονδίνο, στο Πεδίον του Αρεως και στο πάρκο του πύργου του Αϊφελ στο Παρίσι, και αλλού. Τι φταίει σε εμάς; Μήπως η έλλειψη κουλτούρας και ο αυθαίρετος τρόπος χρήσης του δημοσίου χώρου στη δική μας ασφυκτική πόλη; Κάτι που οδηγεί, γενικότερα, σε μια φοβική στάση άρνησης;
Ο δημόσιος χώρος, στα καθ’ ημάς, βρίσκεται στη διάθεση οποιουδήποτε για να τον χρησιμοποιεί όπως νομίζει, όπως, ας πούμε, οι αντιπροσωπείες και τα συνεργεία αυτοκινήτων ή μοτοποδηλάτων που απλώνονται όσο τους βολεύει, πιάνοντας και μια λωρίδα δρόμου. Η αντίληψη του διοικητικού ελέγχου της χρήσης του χώρου και βεβαίως της χρήσης των αυτοκινήτων είναι παντελώς απούσα. Εχουμε σηκώσει τα χέρια ψηλά. Ενα παράδειγμα (από τα πολλά που ζούμε καθημερινά ώστε να μας φαίνονται φυσιολογικά): Ιδιαίτερα τους καλοκαιρινούς μήνες, όλοι μας βλέπουμε στους δρόμους αυτοκίνητα σταθμευμένα με κουκούλα. Οι γιωταχήδες θεωρούν τον δρόμο ιδιοκτησία τους. Αυτό δεν συμβαίνει πουθενά. Σε μια τέτοια ανήκουστη περίπτωση το όχημα αλλού θα απομακρυνόταν με γερανό μέσα σε μία ώρα. Αλλωστε, σε πολλές ευρωπαϊκές πόλεις οι κάτοχοι των αυτοκινήτων υποχρεώνονται να τα μετακινούν περιοδικά για το νυχτερινό πλύσιμο των πεζοδρομίων και των δρόμων. Το δραματικό είναι ότι αυτό σε εμάς φαίνεται ανέκδοτο…
Γιατί, όμως, η χρήση του αυτοκινήτου στην Αθήνα έχει αποκτήσει εφιαλτικές διαστάσεις; Γιατί οι πολίτες δεν μπορούν να μετακινηθούν αλλιώς. Η πρωτεύουσα της χώρας έχει καθυστερήσει δραματικά. Είναι απολύτως αναγκαία η ανάπτυξη των δημοσίων μέσων μεταφοράς. Η Μαδρίτη, με πληθυσμό αντίστοιχο της Αθήνας, έχει 12 γραμμές μετρό (από το 1919) συνδυασμένες με ένα αξιοθαύμαστο δίκτυο λεωφορειογραμμών. Η χαώδης Αθήνα διαθέτει δυόμισι γραμμές (γιατί δεν νομίζω να θεωρεί κανείς τον ηλεκτρικό κανονική γραμμή μετρό). Οταν μπορέσω να πάω από τη Δροσιά στο Πέραμα με το μετρό, και από το Πέραμα στη Βουλιαγμένη με το μετρό, τότε θα δεχθώ ότι η Αθήνα έχει μετρό. Το έχει πει, άλλωστε, και ο Γκουστάβο Πέτρο, τέως πρόεδρος της Κολομβίας: «Μια χώρα είναι ανεπτυγμένη όχι όταν οι φτωχοί έχουν δικό τους αυτοκίνητο, αλλά όταν οι πλούσιοι χρησιμοποιούν τα δημόσια μέσα μεταφοράς».
Η Αθήνα βρίσκεται εκτός ελέγχου. Πιθανώς είναι πολύ αργά, γιατί οποιαδήποτε ουσιαστική αλλαγή θα προϋπέθετε πολιτική συναίνεση, τεράστια οργανωτική προσπάθεια μακράς πνοής και επίσης μια νέα αστική παιδεία και αλλαγή νοοτροπιών, που είναι το πιο δύσκολο απ’ όλα. Από την άποψη του οικιστικού περιβάλλοντος, η «αλληγορία του Ελληνικού» είναι εμβληματική: όπως εξελίσσεται και αναδύεται, δεν αποτελεί μόνον επιτομή της βουλιμικής οικοδομικής και επιχειρηματικής απληστίας σε αυτήν τη χώρα, αλλά και δυστοπικό σύμβολο της απαρχής του τέλους της πόλης, του θανάτου από ασφυξία.
Άρθρο του Ανδρέα Γιακουμακάτο στην Καθημερινή, μέλος του ΔΣ, Σωματείο ΚΑΠΠΑ.